Rama - zasadniczy szkielet pojazdu samochodowego, do któ­rego są przymocowane: silnik, zespoły przeniesienia napędu, zawieszenie kół i nadwozie. Zależnie od budowy rozróżnia się ramy: podłużnicowe, centralne, krzyżowe, płytowe i kratowni­cowe. Rama podłużnicowa składa się z dwóch podłużnych stalowych belek (tzw. podłużnie) połączonych ze sobą poprzecz­nymi kształtownikami stalowymi (tzw. poprzeczkami). Podłuż­ni ce mają przeważnie przekrój ceowy, lecz również są stosowane podłużnice o przekroju skrzynkowym, rurowym lub złożonym. W miejscach najbardziej obciążonych podłużnice mają przekrój nieco wyższy. Oprócz tego, zależnie od rozwiązania konstrukcyj­nego pojazdu, podłużnice mogą być odpowiednio wygięte w pio­nie i poziomie. W celu wzmocnienia ramy w miejscach połączeń podłużnie z poprzeczkami przyspawane są specjalne kątowniki i zastrzały. Z przodu do ramy umocowany jest zderzak, a z tyłu (do poprzeczki) urządzenie pociągowe.Rama centralna składa się z pojedynczej podłużnicy (belki) o o przekroju rurowym lub skrzynkowym, do której przeważnie są przynitowane lub przyspawane poprzeczki i wsporniJ ki służące do mocowania poszczególnych zespołów i nadwozia' Często również podłużnica centralna jest z przodu rozwidlona. Rozwidlenie to służy do umieszczenia silnika a przednie jego końce - do umocowania zderzaka. W wielu przypadkach podłui-3 nica centralna służy jako tunel osłaniający wał napędowy. Ramy centralne są stosowane przeważnie w samochodach osobowych, ostatnio jednak wychodzą z użycia. Rama krzyżowa składa się z dwóch podłużnie skrzyżowanych ze sobą lub zbliżonych do siebie środkami. Rozwidlone końce ramy są połączone mocnymi poprzeczkami. Tak jak inne ramy jest ona wyposażona w poprzeczki i wsporniki do mocowania poszczególnych zespołów i nadwozia.Rama kratownicowa składa się z kratownic wyko­nanych z rur lub kształtowników. Ramy tego typu stosuje się Ramy krzyżowe są stosowane wyłącznie w samochodach oso­bowych. Rama płytowa - wytłoczona z jednego arkusza blachy stalowej lub kilku połączonych ze sobą płatów blachy. W celu usztywnienia ramy wytłoczone są w niej odpowiednie wgłębienia. Rama płytowa stanowi zwykle podłogę pojazdu. wyłącznie w otwartych pojazdach wyścigowych i sportowych oraz droższych samochodach osobowych. Zadania ramy spełnia czasami sztywny kadłub pojazdu samo­chodowego (głównie w samochodach osobowych, autobusach furgonach), zwany nadwoziem samonośnym. Nadwozia takie są omówione w części piątej niniejszej książki.Niedomagania ramy Do najczęściej spotykanych niedomagań ramy należą zluzo, wania połączeń nitowanych, pęknięcia połączeń spawanych pęknięcia podłużnie i poprzeczek oraz zwichrowania. Przyczy. nami takich niedomagań są najczęściej: eksploatacja samochodu w ciężkich warunkach drogowych (np. na placach budów) przeciążanie samochodu, niedbałe przeglądy (niezauważenie zawczasu zluzowania połączeń) oraz wypadki drogowe (ude­rzenia). Ponieważ kierowca nie ma możliwości usuwania niedomagań ramy, samochód, w którym stwierdzi się niedomagania ramy, należy oddać do warsztatu lub stacji obsługi w celu naprawy. Obsługa ramy przez kierowcę Obsługa ramy przez kierowcę polega na sprawdzaniu stanu podłużnie i poprzeczek oraz ich połączeń, utrzymaniu ramy w czystości oraz zabezpieczeniu jej przed korozją. Stan podłużnie i poprzeczek ramy oraz ich połączeń spraw­dzać przed umyciem pojazdu. W miejscu pęknięcia widać wyraź­nie szczelinę w pokrywającym ramę kurzu lub zaschniętym błocie, a w miejscu osłabienia połączenia - błyszczące natarcie przez przesuwające się wzajemnie części. Mycie ramy. Ramę wraz ze wszystkimi zespołami układu jezdnego należy myć silnym strumieniem wody do czasu aż zacznie spływać czysta woda. Zabezpieczenie przed korozją polega na pomalowaniu ramy (raz na rok podczas obsługi sezonowej OZ) lakierem asfaltowym lub chloro-kauczukowym, po uprzednim oczyszczeniu z rdzy. Nie należy natryskiwać ramy olejem napędowym (tzw. ropowa-nie) ani też naftą, gdyż rozpuszczają one farbę.Osie nośne samochodu Oś nośna samochodu przejmuje przypadającą na nią część ciężaru samochodu, lecz nie przenosi napędu na koła. Oś napędowa samochodu również przejmuje przypadającą na esc ciężaru samochodu, lecz równocześnie przenosi napęd niąkoła Oś napędowa nosi nazwę mostu napędowego przednia oś nośna Przednia oś nośna z zawieszeniem zależnym kół -belka stalowa o przekroju dwuteowym zakończona głowicami, na których są osadzone obrotowo zwrotnice. Na belce znajdują się siodła, do których mocuje się resory za pomocą jarzm. Belka osi może być prosta lub wygięta ku dołowi w części środkowej w celu obniżenia położenia silnika, a tym samym obniżenie środka ciężkości samochodu. Zwrotnice umożliwiają skręcanie kół kierowanych na boki, co z kolei umożliwia kierowanie samochodem. Zwrotnice obejmują swymi ramionami głowice osi i są z nimi połączone sworzniami unieruchomionymi w głowicach za pomocą trzpieni z nakrętka­mi. W otwory w ramionach zwrotnic są wprasowane tuleje brązowe będące łożyskami ślizgowymi, na których zwrotnice obracają się dokoła sworzni. Pomiędzy głowicami a dolnymi ramionami zwrotnic są umieszczone oporowe łożyska toczne ułatwiające obracanie się zwrotnic. Zwrotnice są zakończone czopami, na których osadzone są piasty kół.Przednia oś nośna z zawieszeniem niezależnym kół nie n belki. Rolę belki spełnia układ wahaczy lub innych części będj cych elementami zawieszenia.Tylna oś nośna Tylm- belka stalowa prosta lub wygięta ku dołowi, przeważnie o przekroju rurowym Stosowana w sa­mochodach o napędzie na przednie koła. Na końcach osi osadzo­ne są koła samochodu. Tylna oś nośna najczęściej jest zawieszona na poprzecznym resorze piórowym umocowanym do ramy samo- j i urządzeń do zmniejszania przechyłów bocznych pojaz-Hu na zakrętach (stabilizatory), przy czym funkcje pierwszych trzech mogą spełniać różne elementy bądź też jeden i ten sam element. Rodzaje zawieszeń Zawieszenie może być zależne (inaczej sztywne) lub nieza­leżne. Zawieszenie zależne (sztywne) - koła samochodu są osadzone na końcach sztywnej osi lub mostu napędowego. Zmiana położechodu powyżej jego środka ciężkości. Obciążenia wzdłużne prze­noszą drążki reakcyjne. Zawieszenie i resorowanie samochodu Zawieszenie samochodu - wszystkie elementy łączące oś lub most napędowy z ramą lub nadwoziem samonośnym samochodu Zawieszenie służy do: łagodzenia wstrząsów i uderzeń wynika­jących podczas jazdy z nierówności drogi, przenoszenia na ramę lub nadwozie samonośne siły napędowej, siły hamowania i sił bocznych oraz do zapewnienia ściśle określonych ruchów osi i mostu napędowego, a w zawieszeniu niezależnym również kół, względem ramy lub nadwozia samonośnego. Zawieszenie składa się z elementów sprężystych (resory) elementów prowadzenia, urządzeń do tłumienia drgań (amorty­nia jednego koła, wskutek najechania na nierówność drogi, powoduje zmianę położenia drugiego koła tej osi i całej osi. Zawieszenie zależne stosuje się na ogół w samochodach cięża­rowych i autobusach oraz jako zawieszenie tylne w samochodach osobowych. Zawieszenie niezależne - każde koło jest zawieszone oddziel­nie na odpowiednich wahaczach i elementach sprężystych. Zmiana położenia jednego koła wskutek najechania na nierów­ność drogi nie wpływa na położenie drugiego koła tej osi Zawieszenie niezależne jest stosowane prawie we wszystkich samochodach osobowych jako zawieszenie przednie, a jako tylne - w droższych samochodach osobowych i terenowych. Przykład niezależnego przedniego zawieszenia Przykład niezależnego tylnego zawieszenia Resorowanie służy do łagodzenia wstrząsów i uderzeń wyni­kających podczas jazdy po nierównościach drogi. Jako elementy sprężyste stosuje się: metalowe łączniki sprę­żyste (resory piórowe, sprężyny śrubowe i drążki skrętne), gumo­we łączniki sprężyste (poduszki gumowe) oraz łączniki pneuma­tyczne (poduszki gumowe wypełnione powietrzem). Resor piórowy składa się z pewnej liczby piór (płaskowników stalowych) o różnej długości i różnym, w stanie nie związanym, wygięciu Wszystkie pióra są ściągnięte sworzniem środkowym. Oprócz tego są one ściągnięte strzemionami, które uniemożliwiają prze­suwanie się piór na boki, nie utrudniając jednak przesuwania się ich wzdłuż jedno po drugim, podczas uginania się i prostowania resoru Resor może być umieszczony nad lub pod osią (pochwą mostu napędowego) samochodu, w, obu jednak przypadkach przymoco- wany jest do niej za pomocą jarzma Jeżeli resor jest umocowany pod osią, to nad nią umieszczony jest gumowy zderzak, zabezpieczający oś przed bezpośrednim uderzeniem o ramę, w przvrjc-dku nadmiernego ugięcia się resoru.Pióro główne (najdłuższe) ma na obu końcach zawinięte ucha, do których wciśnięte są tuleje. Jedno ucho (przednie) zamocowa­ne jest za pomocą sworznia przechodzącego przez tuleję ucha, bezpośrednio we wsporniku ramy, a drugie - za pośrednictwem wieszaka. Resory umieszczone poprzecznie w stosunku do samo­chodu są z obu stron połączone z osią za pośrednictwem wie­szaków. Wieszak resoru umożliwia wydłużanie się resoru podczas uginania się.