Prądnica samochodowa jest źródłem energii elektrycznej i słu­ży do zasilania urządzeń elektrycznych pojazdu samochodowego oraz ładowania akumulatora podczas pracy silnika. Prądnica jest umocowana z boku silnika na specjalnym wsporniku i napę­dzana od silnika, przeważnie za pomocą paska klinowego. a. Budowa prądnicy Stojan stanowiący jednocześnie kadłub prądnicy ma kształt walca i jest wykonany ze stali. Z obu stron jest on zamknięty tarczami łożyskowymi (pokrywami), w których umieszczone są łożyska toczne twornika. Bieguny stojana są to elektromagnesy, które służą do wzbu­dzania pola magnetycznego. Składają się one z nabiegunników i uzwojeń wzbudzenia. Nabiegunniki wykonane z miękkiej stali są umocowane we­wnątrz stojana. Nabiegunników w prądnicy samochodowej mo­że być dwa lub cztery. Uzwojenia wzbudzenia wykonane z izolowanego (emaliowa­nego) drutu miedzianego są nałożone na nabiegunniki i razem z nimi tworzą elektromagnesy. Prąd płynący w cewkach wytwa­rza (wzbudza) w nabiegunnikach pole magnetyczne. Uzwojenie wzbudzenia jest połączone równolegle do uzwojenia twornika. Twornik prądnicy składa się z wirnika, uzwojenia i komuta­tora. Wirnik twornika w kształcie walca wykonany jest z pakietu blach z miękkiej stali naprasowanych na wałek wirnika, obraca­jący się w łożyskach tocznych, umieszczonych w pokrywach kadłuba. Wzdłuż powierzchni obwodowej twornika wycięte są żłobki, w których nawinięte jest uzwojenie twornika. Uzwojenie twornika wykonane jest z izolowanego drutu mie­dzianego. Końce poszczególnych sekcji uzwojenia są przy luto­wane do odpowiednich działek komutatora. Komutator, umieszczony na jednym końcu wałka twornika, jest to walec złożony z kilkunastu płytek (działek) miedzianych odizolowanych od siebie płytkami z miki. O komutator opierajJ się dwie lub cztery szczotki. Spotyka się również prądnice] z trzema szczotkami, które jednak wychodzą już z użycia. Naj drugim końcu wałka twornika osadzone jest koło pasowe prąd-; nicy, wyposażone zwykle w skośne łopatki stanowiące wentylaJ tor wytwarzający strumień powietrza chłodzący prądnicę. Szczotki wykonane z grafitu w kształcie klocków są umiesz­czone w trzymadłach szczotkowych (rys. 3-15), zamocowanych] na pokrywie kadłuba prądnicy. W celu uzyskania lepszego styku] są one dociskane do powierzchni komutatora sprężynami.'! W prądnicach dwuszczotkowych jedna szczotka jest połączona ze stojanem prądnicy, a tym samym z masą pojazdu. Druga szczotka ma odizolowane wyprowadzenie i stanowi czynny bieądnicy. W prądnicach czteroszczotkowych jedna para szczotek jest połączona z masą, a druga stanowi biegun czynny. b. Działanie prądnicy prądu stałego podczas obracania się twornika w polu magnetycznym wzbu­dzanym przez bieguny stojana, jego uzwojenia przecinają linie pola magnetycznego, wskutek czego indukuje się w nich prąd. Ponieważ uzwojenia twornika przecinają linie pola magnetycz­nego raz w jednym, a raz w przeciwnym kierunku, powstaje w nich zawsze prąd zmienny. Komutator pośredniczący w prze­pływie prądu między uzwojeniem twornika a szczotkami prze­puszcza prąd tylko w jednym kierunku dzięki temu, że przepływ prądu zaindukowanego w każdej sekcji uzwojenia twornika do szczotek jest możliwy tylko wówczas, gdy szczotki będą się stykać z działkami komutatora połączonymi z końcami danej sekcji. Gdy twornik prądnicy zacznie się obracać, uzwojenia jego przecinają linie słabego pola magnetycznego, wzbudzanego przez magnetyzm szczątkowy biegunów stojana, wskutek czego w uzwojeniach tych popłynie słaby prąd. Prąd ten zbierany przez nieruchome szczotki z wirującego komutatora popłynie częścio­wo na zewnątrz, a częściowo przez uzwojenia wzbudzenia. Prąd płynący przez uzwojenia wzbudzenia magnesuje dodat­kowo bieguny stojana, dzięki czemu wzmacnia się wzbudzane przez nie pole magnetyczne, co z kolei wpływa na wzmocnienie prądu indukowanego w uzwojeniach twornika. Trwa to do czasu całkowitego nasycenia magnetycznego biegunów stojana. Z tą chwilą napięcie na zaciskach prądnicy będzie zależeć od pręd­kości z jaką uzwojenia twornika będą przecinać linie pola magnetycznego, a więc od prędkości obrotowej twornika. c. Niedomagania prądnicy Najczęściej spotykane niedomagania prądnicy, ich przyczyny i sposoby usuwania d. Obsługa prądnicy przez kierowcę Obsługa prądnicy przez kierowcę polega na utrzymywaniu jej w czystości, smarowaniu i sprawdzaniu jej części. Czyszczenie komutatora. Drobne zanieczyszczenia (pył wę­glowy ze startych szczotek, kurz) usuwa się przedmuchując komutator sprężonym powietrzem (np. pompką do ogumienia), po uprzednim zdjęciu opaski metalowej zakrywającej okna w kadłubie prądnicy. Większe zanieczyszczenia zbiera się pod­czas ruchu prądnicy szmatką zwilżoną w nafcie. Szmatkę należy dociskać do obracającego się komutatora drewnianym klockiem o takiej samej szerokości jak komutator. Nie należy używać do czyszczenia komutatora benzyny ze względu na możliwość spo­wodowania pożaru w przypadku zaiskrzenia. Opalenie komutatora usuwa się1 przyciskając do niego drew­niany klocek obłożony drobnoziarnistym, szklanym papierem ściernym Nie należy używać korundowego papieru ściernego, ponieważ pył korundowy pozostający między dział- Papier ścierny Rozebrać prądnicę i wybrać mikanit między działkami komutatora na głębokość ok. 0,8 mm; w razie potrzeby od- komutator Szczotka Sprężyna szczotki kami może powodować zwarcia. Po oczyszczeniu komutatora należy go dokładnie przedmuchać. Czysty i prawidłowo pracujący komutator powinien być kolo­ru czerwono-brązowego. Sprawdzanie szczotek. Co 3...6 tys. km sprawdzić, czy szczotki są odpowiednio długie i mocno dociśnięte do komutatora oraz czy swobodnie poruszają się w swoich trzymadłaeh. Szczotki starte (zbyt krótkie) wymienić na nowe, przy czym należy stoso wać tylko szczotki o twardości zalecanej przez wytwórnię dane, prądnicy. Szczotki zbyt miękkie szybko się zużywają, a zbyt' twarde powodują szybsze zużywanie komutatora i osłabienie prądu. Docieranie nowych szczotek ma za zadanie dopasowanie ich do komutatora tak, aby przylegały do niego całą powierzchnią czołową. W tym celu trzeba owinąć komutator paskiem papieru ściernego (o tej samej szerokości co komutator), przy czym strona gładka papieru ściernego powinna być zwrócona do komutatora, a na stronie ściernej powinny opierać się szczotki. Po kilkakrot­nym przeciągnięciu papieru ściernego szczotki będą dotarte do krzywizny komutatora. Po dotarciu trzeba komutator dokładnie przedmuchać. Czyszczenie szczotek i ich trzymadeł. W przypadku zacinania się szczotek w trzymadłach należy je wyjąć i przemyć zarówno szczotki, jak i trzymadła benzyną (nieetylizowaną). Po oczysz­czeniu i osuszeniu założyć szczotki z powrotem lub pęknięte sprężyny wymienić na nowe o docisku zalecanym przez wytwórnię danej prądnicy. Sprawdzanie zacisków śrubowych prądnicy. Sprawdzać czys­tość zacisków, odizolowanie ich od masy, zabezpieczenie pod­kładkami i dokręcenie. Źle dokręcone końcówki przewodów w zaciskach prądnicy mogą się obluzować podczas wstrząsów i przerywać przez to obwód. Sprawdzanie i regulacja naciągu paska klinowego napędzają­cego prądnicę. Prawidłowo dobrany pasek klinowy powinien opierać się o boczne ścianki kół pasowych, a nie o dno ich wgłębienia . Pasek powinien być czysty i suchy. W przypadku zatłuszczenia paska przez smar wyrzucany z łoży­ska wentylatora należy pasek i wgłębienia w kołach pasowych przetrzeć szmatą zwilżoną benzyną (nieetylizowaną). Pasek powinien być naciągnięty tak, aby po przyciśnięciu palcem w połowie między kołem pasowym silnika a kołem pasowym prądnicy ugiął się o 10...20 mm . Zbyt mocno naciągnięty pasek ściera się i wyciąga oraz może być przyczyną Sprawdzanie sprężyn dociskających szczotki. Szczotki zbyt słabo dociskane przez sprężyny powodują osłabienie i nierówno-mierność prądu wytwarzanego przez prądnicę, a zbyt mocno dociśnięte - szybko się zużywają i powodują przegrzewanie komutatora, o czym świadczy "niebieski na nim nalot. Osłabione zniszczenia łożyska prądnicy, a zbyt luźno naciągnięty pasek ślizga się i może nawet spaść z kół pasowych. Naciąg paska reguluje się przez odchylenie ramienia, na któ­rym jest umocowana prądnica lub przez obrócenie kadłuba prądnicy, po uprzednim zluzowaniu śrub mocujących albo tez przez usuwanie podkładek między dwudzielnym kołem paso-1 wym. Po wyregulowaniu naciągu paska należy śruby dokręcić 1 i ponownie sprawdzić naciąg paska. Podczas regulacji naciągu oczyścić koła pasowe i pasek. Smarowanie prądnicy. Prądnice, których wałek twornika jest ułożyskowany w łożyskach tocznych, smaruje się co około 15 tys. km przebiegu, podczas przypadającej w tym czasie obsługi technicznej. W tym celu trzeba prądnicę rozebrać, przemyć łożyska i tarcze łożyskowe, po osuszeniu napełnić je smarem i złożyć. Prądnice z łożyskami ślizgowymi smaruje się podczas każdej pierwszej obsługi technicznej (OT-1), wpuszczając do smarowni-czek po kilka kropel oleju.