W skład obwodu rozruchu wchodzą: źródło prądu (akumula­tor), rozrusznik, włącznik rozrusznika, stacyjka oraz przewody bchemat obwodu rozruchu Rozrusznik Rozrusznik - szeregowy silnik elektryczny na prąd stały, który służy do obracania wału korbowego silnika w chwili jego uru­chamiania. Zależnie od napięcia instalacji stosuje się rozruszniki 6-, 12Ą i 24-woltowe. Te ostatnie stosowane są w niektórych samocho­dach i autobusach z silnikami wysokoprężnymi. Rozruszniki 24-woltowe są zasilane przez dwa akumulatory 12-woltowe łączone na czas rozruchu szeregowo. Budowa rozrusznika Rozrusznik jest zbudowany podobnie do prądnicy. Części składowe rozrusznika pokazano na różnice w budowie rozrusznika podano dalej. Bieguny - przeważnie cztery - są to, tak jak w prądnicy, elektromagnesy służące do wzbudzania pola magnetycznego. Składają się one z nabiegunników wykonanych z miękkiej stali i osadzonych na nich uzwojeń wzbudzenia. . Uzwojenia wzbudzenia ze względu na pobieranie przez rozru­sznik podczas rozruchu dużego prądu (do 600 A) wykonane są z grubego drutu lub płaskownika miedzianego. Uzwojenia są połączone ze sobą i z uzwojeniem wirnika szeregowo (stąd nazwa silnik szeregowy). Wirnik - odpowiednik twornika w prądnicy - wykonany podobnie z tym, że jego uzwojenia są wykonane z płaskownika miedzianego. Końce uzwojeń są przylutowane do odpowiednich działek komutatora. Po przeciwnej niż komutator stronie wałka znajduje się urządzenie sprzęgające rozrusznik z kołem zama­chowym silnika. Szczotki - w liczbie odpowiadającej liczbie biegunów, a więc przeważnie cztery - w celu polepszenia ich przewodności są wykonane jako miedziano-węglowe. Urządzenie sprzęgające służy do sprzęgania rozrusznika z ko­łem zamachowym silnika w celu wprawienia w ruch obrotowy jego wału korbowego. Elementem sprzęgającym jest zębnik osadzony na wałku wirnika rozrusznika i zazębiany z wieńcem zębatym na kole zamachowym silnika w czasie jego rozruchu. Ponieważ w celu uruchomienia silnika trzeba obracać wał korbowy z prędkością 60...80 obr/min, a prędkość obrotowa wirnika rozrusznika jest wielokrotnie większa, kółko zębate rozrusznika ma średnio 10...15 razy mniej zębów niż wieniec zębaty na kole zamachowym silnika. Pod względem sposobu sprzęgania rozrusznika z kołem zama­chowym silnika rozróżniamy rozruszniki sprzęgane: mechanicznie z zębnikiem przesuwnym, mechanicznie z zębnikiem przesuwno-obrotowym, elektromagnetycznie z przesuwnym wirnikiem, bezwładnościowo z zębnikiem przesuwno-obrotowym. Rozrusznik sprzęgany mechanicznie z zębnikiem prze­suwnym Urządzenie sprzęgające składa się z dźwigni włączającej zako­ńczonej od dołu widełkami, tulei prowadzącej, zabieraka, sprzę­gła jednokierunkowego i zębnika. Tuleja prowadząca jest osadzona swobodnie na tulei zabiera­na i może się po niej przesuwać pod działaniem ramion dźwigni włączającej. Tuleja zabieraka jest osadzona na prostym wielo-wypuście wałka wirnika i może się wzdłuż niego przesuwać, lecz musi się z nim razem obracać. Na tuleję zabieraka założona jest sprężyna śrubowa, która jednym końcem opiera się o zabierak, a drugim o tuleję prowadzącą. Zębnik połączony na stałe z obu­dową sprzęgła jednokierunkowego jest założony swobodnie na wałek wirnika. Sprzęgło jednokierunkowe składa się z obudowy nałożonej na zabierak w kształcie krzyżaka, we wgłębieniach którego znajdują się wałeczki. Z chwilą, gdy zabierak zacznie się obracać, wałeczki przesuwają się i zaklinowują pomiędzy zabie­obudowy , co zabezpiecza rozrusznik przed uszkodzeniem.Działanie rozrusznika. Dźwignię włączającą przekręca cięgło łączące ją z pedałem lub włącznik elektromagnetyczny . Dźwignia włączająca przesuwa swymi widełka­mi tuleję prowadzącą, a ta z kolei za pośrednictwem sprężyny przesuwa wzdłuż wałka wirnika tuleję zabieraka wraz ze sprzę­głem jednokierunkowym i zębnikiem, aż do chwili zazębienia się jego z wieńcem zębatym koła zamachowego silnika. W końcu ruchu włączającego zostają zwarte styki włącznika rozrusznika, co powoduje włączenie prądu z akumulatora oraz wprawienie rakiem a obudową sprzęgając je Obudowa wraz z zębnikiem zacznie się obracać. Z chwilą, gdy silnik zostanie uruchomiony, jego koło zamachowe zacznie napędzać'zębnik wraz z obudową sprzęgła, z prędkością większą niż prędkość obrotowa zabieraka. Wałeczki przesuną się wówczas do głębszej części wycięcia w zabieraka, odłączając go w ten sposób od sprzężonego z nim koła zamachowego, a więc I wału korbowego silnika. ząbzębnik rozrusznika natrafi „ząb na z ch zamachowego i nie zazębi się z nim, to wirnika obróci się on i pod naciskiem sprężyny zazębi się z wieńcem. Z chwilą ustania nacisku na dźwignię (lub wyłączenia włącz, nika) sprężyna zwrotna cofnie dźwignię włączającą, a wraz z nią całe urządzenie sprzęgające do położenia spoczynkowego. W po­czątku ruchu powrotnego dźwigni styki włącznika rozwierają się i prąd z akumulatora zostaje wyłączony. Rozrusznik sprzęgany mechanicznie z zębnikiem przesuwno- -obrotowym Budowę tego typu rozrusznika Różni się on od poprzednio opisanego rozrusznika tylko t że dźwignia włączająca przesuwa tuleję zabieraka wzdłuż wirnika po wielowypuście śrubowym, aż do częściowego za bienia się zębnika z wieńcem zębatym koła zamachowego. Osta­teczne zazębienie następuje z chwilą, gdy wirnik zacznie się obracać.Budowę tego typu rozrusznika Wirnik wykonany tak samo jak w innych rozrusznikach może przesuwać się poosiowo, a w położeniu spoczynkowym jest utrzymywany przez sprężynę poza środkami biegunów, wskutek czego zębnik osadzony na jego wałku nie zazębia się z wieńcem zębatym koła zamachowego. Bieguny mają po dwa uzwojenia wzbudzenia: główne i po­mocnicze. Oprócz tego na wirnik oddziałuje jeszcze specjalne uzwojenie podtrzymujące. Komutator ze względu na przesuwanie wirnika jest znacznie dłuższy, aby w każdym położeniu wirnika szczotki przylegały do komutatora całą powierzchnią. Zębnik osadzony na wałku wirnika jest z nim połączony za pośrednictwem sprzęgła wielotarczowego. Działanie rozrusznika. Rozrusznik jest uruchamiany za pomo­cą włącznika elektromagnetycznego o działaniu dwusto­pniowym. W pierwszym stopniu zostaje włączony przepływ prądu przez pomocnicze uzwojenie wzbudzenia. Wskutek oddziaływania wzbudzanego przez nie pola magnetycznego wirnik zostaje prze­sunięty poosiowo, przy czym jednocześnie powoli się obraca. Wskutek obu tych ruchów zębnik zostaje płynnie zazębiony z wieńcem zębatym koła zamachowego silnika. W przypadku trafienia zęba zębnika na ząb wieńca, sprzęgło wielotarczowe częściowo się rozłącza i pracuje z poślizgiem, przenosząc tylko niewielki moment obrotowy, co zabezpiecza zęby zębnika i wieńca przed uszkodzeniem. W drugim stopniu zostaje samo­czynnie włączone główne uzwojenie wzbudzenia i rozrusznik zaczyna obracać wał korbowy silnika. Po uruchomieniu silnika, gdy prędkość obrotowa wału korbo­wego wzrośnie-, silnik zacznie napędzać wirnik rozrusznika wskutek czego prąd płynący przez uzwojenie wzbudzenia i przez wirnik zmaleje. Tym samym zmaleje również nacisk poosiowy na wirnik, który pod działaniem sprężyny zwrotnej będzie dążyć do powrócenia do położenia spoczynkowego, a więc i do wyzębienia Gdy silnik zostanie uruchomiony, wieniec zębaty koła zama­chowego zaczyna napędzać zębnik rozrusznika szybciej niż wirnik, wskutek czego nakręca się on na gwint tulei i cofa się w kierunku wirnika, a tym samym wyzębia z wieńca. Natychmiast po uruchomieniu silnika należy rozrusznik wyłą­czać, ponieważ w razie dalszego obracania się wirnika zębnik po cofnięciu się do położenia wyjściowego znów zbliży się do wieńca zębatego i uderzy w nie, co może spowodować uszkodzenie zębów.