Oprócz omówionych w podręczniku materiałów eksploatacyj­nych, jak paliwa, oleje, smary itp., używane są jeszcze inne materiały, które aczkolwiek noszą nazwę pomocniczych, speł­niają poważne zadania i których brak może być przyczyną unieruchomienia samochodu. Należą tu: woda, mieszanki o ob­niżonym punkcie krzepnięcia, materiały izolacyjne itp. Woda Woda służy do chłodzenia silników, sporządzania mieszanek obniżonym punkcie krzepnięcia (tzw. popularnie niezamarza­jących), do sporządzania i uzupełniania elektrolitu oraz do mycia samochodów. Do napełniania układów chłodzenia, sporządzania mieszanek mycia samochodów należy używać wody miękkiej i czystej. Woda twarda nie nadaje się do tych celów, ponieważ powoduje osadzanie się dużych ilości kamienia kotłowego, a przy myciu gorzej zmywa brud i po wyschnięciu zostawia plamy na lakierze. Do napełniania układów chłodzenia najlepiej używać wody destylowanej, lecz ze względu na trudności otrzymywania wię­kszej jej ilości, wystarczy użycie do tego celu dobrze przefiltro-wanej wody deszczowej lub wody z roztopionego śniegu. Odróżnienie wody twardej od miękkiej jest łatwe. Jeżeli ręce jest trudno namydlić, a zmyć mydło łatwo - woda jest twarda, jeżeli natomiast ręce można łatwo namydlić, a zmyć mydło trudno - woda jest miękka. W celu uniknięcia nadmiernego osadzania się kamienia kotło­wego w układzie chłodzenia, w razie posiadania tylko wody twardej, należy ją zmiękczyć przez przegotowanie lub przez dodanie na 10 1 wody 5...10 g sody kaustycznej, albo 30... ...60 g dwuchromianu potasu lub dwuchromianu sodu. Do uzupełniania lub sporządzania elektrolitu należy używać wyłącznie wody destylowanej, nie zawierającej prawie wcale rozpuszczonych soli. Wodę destylowaną należy przechowywać w dobrze zakorkowanych naczyniach szklanych, a przewożoną w samochodzie w małych kanisterkach z tworzywa sztucznego. Mieszanki o obniżonym punkcie krzepnięcia (tzw. niezamarzające) W celu uniknięcia w zimie kłopotliwego spuszczania wody z układu chłodzenia wskazane jest używanie do napełniania mieszanek o obniżonym punkcie krzepnięcia. Mieszanka glikolowa dostarczana przez CPN pod nazwą Bo­rygo zawiera 53°/.. ciężarowo glikolu i 47% wody. Temperatura krzepnięcia -40°C. jest ona najwygodniejsza w użyciu, gdyż odparowuje z niej tylko woda i do uzupełniania ubytków w ukła­dzie chłodzenia wystarczy woda przegotowana lub destylowana. Do zamkniętego układu chłodzenia, w którym ubytek płynu może nastąpić tylko wskutek wycieku, należy dolewać tylko tego samego płynu Borygo. Oprócz tego zawsze można znać stosunek wody i glikolu w mieszance, a tym samym jej temperaturę krzepnięcia. Wystar­czy zmierzyć zwykłym areometrem gęstość mieszanki, która powinna wynosić 1,07 g/cm3. Jeżeli gęstość jest wyższa, tempera­tura krzepnięcia jest niższa i odwrotnie. Do zalet płynu Borygo należy zaliczyć zawartość w nim dodatku przeciwkorozyjnego i przeciw tworzeniu się kamienia kotłowego, których nie ma w żadnej mieszance sporządzonej we własnym zakresie. Napełniając układ chłodzenia płynem Borygo, trzeba zostawić ok. 6% wolnej pojemności, ponieważ ma on dużą rozszerzalność cieplną. Płyn Borygo należy wymieniać co dwa lata. Płynu Borygo nie wolno mieszać z włoskim płynem radzieckim Tosoł lub jakimkolwiek innym. Płyny do usuwania kamienia kotłowego z układów chłodzenia Płyny do silników z głowicami aluminiowymi lub żeliwnymi Sporządzić dwa płyny o następującym składzie. Płyn 1:10 litrów wody, 0,5 litra stężonego kwasu solnego i 15 gramów urotropiny (w celu osłabienia żrącego działania kwasu). Sporządzając płyn należy wlewać kwas cienkim strumieniem do wody (nigdy odwrotnie!). Płyn 2:10 litrów wody i 20 gramów sody kalcynowanej. Sposób użycia: spuścić wodę z układu chłodzenia silnika i dobrze go przemyć, aby dokładnie usunąć rdzę, po czym napełnić układ płynem 1., uruchomić silnik i doprowadzić tem­peraturę płynu w układzie chłodzenia do 40°C (nie wyżej). Jeżeli samochód garażuje w garażu ogrzewanym i jego prze­bieg od ostatniego przemycia układu chłodzenia nie przekroczył 30 tys. km, spuścić płyn po 5 min; jeżeli zaś garażuje pod gołym niebem lub przebieg od ostatniego przemycia wynosi ponad 30 tys. km, po 15 min. Po spuszczeniu płynu 1. napełnić układ chłodzenia płynem 2., uruchomić silnik i doprowadzić temperaturę płynu do 60°C. po czym płyn spuścić i bardzo dokładnie przemyć układ czystą wodą. Płyn do silników z głowicami żeliwnymi Skład płynu: 10 litrów wody, 0,8 kg sody kaustycznej i 0,5 litra nafty. Sposób użycia: spuścić wodę z układu chłodzenia silnika i dobrze go przemyć, aby dokładnie usunąć rdzę, napełnić układ sporządzonym płynem, który pozostawić należy w układzie przez noc (8...10 h), po czym uruchomić silnik i doprowadzić temperaturę płynu do 70...80°C, po osiągnięciu której spuścić płyn i dokładnie przemyć układ czystą wodą. Płyny do usuwania nagaru Płyn do usuwania nagaru z części stalowych i żeliwnych Skład płynu: 10 litrów wody, 350 gramów sody kalcynowanej, 150 gramów szkła wodnego (krzemianu sodu), 250 gramów sody kaustycznej i 250 gramów mydła płynnego. Sposób użycia: zagrzać płyn do temperatury 90...95°C i zanu­rzyć w nim oczyszczane z nagaru części na 2...3 h, po czym wytrzeć je szmatą lub oczyścić szczotką. Po oczyszczeniu z naga­ru części bardzo dokładnie umyć gorącą wodą i dokładnie wytrzeć do sucha. Płyn do usuwania nagaru z części aluminiowych Skład płynu: 10 litrów wody, 200 gramów sody kalcynowanej, 100 gramów mydła płynnego i 100 gramów szkła wodnego. Sposób użycia i temperatura jak poprzedniego płynu. Płyn do usuwania nagaru z denek tłoków i ścianek komór spalania bez rozbierania silnika Skład płynu: 80% nafty i 20% oleju silnikowego. Sposób użycia: wykręcić świece, obrócić wał korbowy silnika tak, aby denka wszystkich tłoków znajdowały się w jednakowej odległości od GMP; do każdego cylindra wlać 0,5..1,0 szklanki przygotowanego płynu, po czym wkręcić stare, zużyte świece, obrócić kilka razy korbą lub rozrusznikiem wał korbowy i pozos­tawić silnik w tym stanie przez 10... 12 h (np. przez noc). Po upływie tego czasu wkręcić z powrotem dobre świece i uruchomić silnik na 30 min, co wystarczy do wypalenia nagaru, po czym spuścić olej, przemyć dokładnie układ smarowania silnika olejem wrzecionowym i napełnić układ świeżym olejem. Płyny zastępcze do hydraulicznych układów uruchamiających hamulce W razie braku płynu hamulcowego określonego przez wytwór­nię samochodu lub dostarczonego przez CPN można sporządzić we własnym zakresie płyn zastępczy. Skład płynu na lato: 50% (objętościowo) oleju rycynowego i 50% spirytusu etylowego rektyfikowanego. Skład płynu na zimę: 40% oleju rycynowego i 60% spirytusu etylowego rektyfikowanego. Sporządzając płyn zastępczy, trzeba możliwie najdokładniej zmieszać składniki. Nie wolno zamiast spirytusu etylowego używać do sporządza­nia zastępczych płynów hamulcqwych spirytusu denaturowane­go, ponieważ zawiera on środki chemiczne działające szkodliwie na części układu hydraulicznego. Sposób użycia: całkowicie spuścić z układu pozostałość po­przednio zastosowanego w nim płynu hamulcowego, po czym napełnić go sporządzonym płynem i odpowietrzyć układ. Należy pamiętać, że nie wolno w układzie mieszać różnych płynów hamulcowych. Płyn zastępczy zawierający spirytus należy stosować w ostate­czności, najlepiej tylko na czas dojazdu do stacji obsługi, w któ­rej trzeba go wymienić na płyn właściwy, ponieważ powoduje on szybkie niszczenie i zużywanie się metalowych części układu. Oprócz tego z płynu takiego ulatnia się spirytus, co wymaga częstego jego uzupełniania. W ostateczności, w razie braku składników potrzebnych do sporządzenia zastępczego płynu hamulcowego, można układ napełnić czystą, dobrze przefiltrowaną wodą i ostrożnie doje­chać do najbliższej stacji obsługi. Oczywiście sposób ten można stosować tylko wówczas, gdy temperatura otoczenia nie spada poniżej 0°C. Płyny do amortyzatorów Jako płyny do amortyzatorów hydraulicznych stosuje się mie­szaniny olejów mineralnych, przy czym skład ich zalecany przez wytwórnie nieco się różni Ogólnie powinny one mieć niską temperaturę krzepnięcia i wysoki wskaźnik lepkości. W Polsce do napełniania amortyzatorów zalecany jest olej WZ-4, będący mieszaniną olejów wrzecionowego i turbinowego o temperaturze krzepnięcia poniżej -45°C. Olej ten należy wymienić co ok. 12 tys. km, przemywając dokładnie amortyzator przed napełnieniem świeżym olejem. Płyn do zmywania osadu z elektrod świec zapłonowych Osad metaliczny tworzący się na elektrodach świec zapłono­wych w razie używania etyliny trzeba usuwać co pewien czas. Ponieważ jednak opalanie świec palnikiem jest niewskazane, gdyż może przy tym pęknąć izolator, należy to wykonać za pomocą specjalnego płynu. Skład płynu: 20 g parafiny rozpuszczonej w 200 g trójchlorku etylu, 5 g kamfory, 200 g acetonu, 300 g terpentyny i 20 g octanu anylowego. Sposób użycia: czyszczone świece włożyć do sporządzonego płynu i gdy osad zmięknie, zmyć go szczotką i osuszyć świece sprężonym powietrzem. Ponieważ zarówno osady, jak i płyn, w którym je myto, są trujące, należy bezwzględnie podczas czyszczenia świec stoso­wać wszystkie środki bezpieczeństwa obowiązujące przy styka­niu się z etyliną (benzyną etylizowana), a zwłaszcza używać przy tym gumowych rękawic i gumowego fartucha. Płyny do spryskiwania szyb Zbiornik spryskiwacza przedniej szyby, a niekiedy i tylnej oraz reflektorów, należy napełniać wodnym roztworem specjal­nego płynu, jak np. Lazuron, Adixol lub Autovidol. Tylko w wy­jątkowo niskiej temperaturze stosuje się płyn bez dodatku wody. Lazuron w temperaturze powyżej 0°C należy używać w rozcie­ ńczeriiu 1:2,5 i w temperaturze do -15°C w rozcieńczeniu 1:1. W temperaturze poniżej -15°C płynu nie należy rozcieńczać. Adixol nie zamarza do -45" . Rozcieńczony wodą w proporcji 2:1 nie zamarza do -20°C, w rozcieńczeniu 1:1 do -14°C, a w roz­cieńczeniu 1:2 do -9°C. Inne materiały pomocnicze Azbest - minerał włóknisty o dużej elastyczności, odporny na działanie kwasów i zasad, ogniotrwały, łatwy do obróbki, jest dobrym materiałem izolacyjnym i uszczelniającym. Uszczelki wykonane z azbestu z metalem służą do uszczelnia­nia połączeń, w których występują wysokie temperatury i ciś­nienia. Koce azbestowe służą do tłumienia płomieni w razie pożaru materiałów, których nie można gasić wodą, gaśnicą itd. Klingeryt (paronit) materiał produkowany w postaci arkuszy z włókna azbestowego z dodatkiem grafitu, minii, tlenku żelaza i kauczuku. Służy do wykonywania uszczelek do połączeń, w których nie występują nadmierne ciśnienia ani zbyt wysokie temperatury. Papier i karton są używane jako materiał na uszczelki w połą­czeniach nie mających styczności z płynami, ani zbyt wysoką temperaturą. Korek jest używany do uszczelniania połączeń w układach hydraulicznych. Skóra, guma olejoodporna oraz filc są używane do sporządza­nia uszczelniaczy (dławic). Akumulatorowy kwas siarkowy o gęstości 1,83 stosuje się do sporządzania elektrolitu do akumulatorów ołowiowych (kwaso­wych). Używanie do tego celu zwykłego nie oczyszczonego, technicznego kwasu siarkowego jest niedopuszczalne. Kwa solny o gęstości 1,19 stosuje się przy lutowaniu, pobiela­niu i trawieniu powierzchni metali. Wodny roztwór kwasu solnego bywa używany również do usuwania kamienia kotłowe­go z układów chłodzenia. Gumowa taśma izolacyjna - szara lub czarna, wykonana z surówki bawełnianej pokrytej z jednej lub obu stron lepką mieszaniną gumową, powinna być odporna na przebicie prądem o napięciu 1000 V. Służy do zaizolowania połączeń przy napra­wie uszkodzonych przewodów niskiego napięcia. Do izolowania przewodów wysokiego napięcia nie nadaje się. Preszpan, wykonywany w postaci arkuszy z masy papierowej przesyconej olejem lnianym, jest wrażliwy na wilgoć, stąd też używa się go na uszczelki w połączeniach nie mających stycznoś­ci z płynami. Materiały o wysokim współczynniku tarcia, np. ferrodo, czyli tkanina z drutu mosiężnego i nici azbestowych, nasycona spe­cjalną żywicą; azbotekstolit, czyli tkanina azbestowa również nasycona specjalną żywicą itp, służą do wykonywania okładzin ciernych tarcz sprzęgieł i szczęk hamulcowych. Obecnie coraz częściej stosuje się okładziny z proszków spiekanych. Wyroby gumowe Jako surowiec do produkcji wyrobów gumowych służy kau­czuk naturalny lub syntetyczny. Kauczuk naturalny otrzymuje się z soku specjalnych drzew tropikalnych lub kauczukodajnych krzewów. Kauczuk syntetyczny otrzymuje się z przeróbki chemicznej spirytusu etylowego, acetylenu, ropy naftowej, gazu ziemnego itp. Do zalet kauczuku należy zaliczyć to, że jest on elastyczny, nie przepuszcza cieczy i gazów oraz jest bardzo dobrym izolatorem elektrycznym. Czysty kauczuk nie jest używany do wyrobów gotowych, ponieważ jest mało wytrzymały i mało odporny na zmiany temperatury. Wobec czego do wyrobów stosuje się gumę, która jest materiałem z przeróbki czystego kauczuku. Z gumy otrzymywanej z naturalnego lub syntetycznego kau­czuku wyrabia się ogumienie, przewody, części do hydraulicz­nych i pneumatycznych układów uruchamiających hamulce, poduszki gumowe zawieszenia silnika, zderzaki gumowe w za­wieszeniu niezależnym kół samochodu, dywaniki i wiele innych wyrobów.